Krajobrazy peryglacjalne
Prawie jedna piąta lądowej powierzchni Ziemi jest zamarznięta przez cały rok. Wieczna zmarzlina występuje na Antarktydzie, w północnych częściach Ameryki Północnej i Eurazji oraz na szczytach najwyższych gór wszystkich kontynentów, a na jej obszarze powstały charakterystyczne krajobrazy określane mianem rzeźby peryglacjalnej.
Coraz więcej faktów wskazuje na ocieplanie się ziemskiego klimatu, jednak wciąż prawie dwadzieścia procent powierzchni lądów pozostaje w okowach lodu. Wprawdzie w lecie warstwa gruntu położona najbliżej powierzchni odmarza, jednak zwykle jest ona cienka, jej grubość waha się od kilku milimetrów do czterech metrów, w zależności od położenia geograficznego. W obszarach polarnych grunt nie odmarza nawet na powierzchni. Warstwa wiecznej zmarzliny często osiąga tu grubość nawet kilkuset metrów. Przez cały rok skuta lodem jest cała Antarktyda, cztery piąte Grenlandii i północne obszary Alaski, Kanady i Syberii.
Działanie mrozu
Czynnikiem w największym stopniu wpływającym na krajobraz obszarów wiecznej zmarzliny jest mróz. Na przykład, ze względu na zamarzniętą głębszą warstwę gruntu, powierzchniowa, która w lecie odmarza, nie jest w stanie dobrze odprowadzać wody i zamienia się w nie wysychające błoto. Błoto takie bardzo łatwo spływa już po niewielkim nawet nachyleniu terenu, tworząc w dolinach tak zwane gleby strukturalne.
Wraz z nadejściem zimy w czynnej warstwie gruntu zachodzą inne procesy mające ogromny wpływ na kształtowanie się lokalnego krajobrazu. Woda, która w lecie dostała się do kanalików i szczelin w skałach, zaczyna ponownie zamarzać, w związku z czym jej objętość wzrasta o 10%. Zwiększone ciśnienie rozsadza skałę na coraz to mniejsze kawałki.
Zamarzanie zaczyna się od powierzchni i zstępuje w dół aż do warstwy wiecznej zmarzliny. Pomiędzy zamarzniętymi warstwami, wieczną zmarzliną od dołu a wierzchnią, zamarzniętą na nowo, wytwarza się ciśnienie prowadzące do wysadzania w górę korzeni drzew, słupów telegraficznych i fundamentów budowli. Ciśnienie to powoduje również powstawanie pagórów mrozowych, zwanych pingo. Na szczycie tych wybrzuszeń często znaleźć można zagłębienie przypominające krater wulkanu, które w miesiącach letnich wypełnia się wodą, tworząc niewielkie jeziorka. Inną charakterystyczną dla rzeźby peryglacjalnej formą powierzchni terenu są tak zwane gleby poligonalne. Zamarzający i odmarzający materiał skalny tworzy, na skutek pęcznienia, kurczenia się i spełzy-wania wieloboki o wypukłej powierzchni, których średnica waha się od kilku centymetrów do dwudziestu metrów.
Tundra
Na półkuli północnej obszary wiecznej zmarzliny na których warstwa powierzchniowa sezonowe odmarza, nazywamy tundrą. Prawie nie spotyka się tam drzew, jednak nawet tak krótki okres wegetacyjny pozwala na rozwój drobniejszej roślinności zwłaszcza krzewów, mchów i porostów. W miesiącach letnich bujnie zakwitają zioła, pokrywając wielkie połacie terenu dywanem kwiatów. Zimc życie zamiera i czeka na ciepłe miesiące. JednaŁ nawet w środku lata temperatura rzadko przekracza tu 10 stopni Celsjusza.
W tundrze żyje niewielu ludzi, za to w miesiącach letnich roi się tu od owadów i innych bezkrę gowców. W tundrze żyją też większe zwierzęta lemingi, lisy polarne, niedźwiedzie, woły piżmowe a na wybrzeżu foki i morsy. W zimie zwierzęta roś linożerne w poszukiwaniu jedzenia muszą odgrze bywać rośliny spod śniegu, a drapieżniki, takie jak wilki, polują. Tundra jest też w lecie odwiedzana przez karibu, renifery i różne gatunki ptaków. W zimie jednak zwierzęta te migrują na południe, gdzie znacznie łatwiej o pożywienie.
Krajobraz górski
Wieczną zmarzlinę znaleźć można nie tylko w okolicach biegunów, ale również w wysokich partiach gór na wszystkich szerokościach geograficznych. Czapy lodowe spotyka się nawet pod równikiem, na przykład na górze Kenia, czy na leżącej w pobliżu Kilimandżaro.
Lodowce na szczytach gór powstają dzięki temu, że temperatura maleje wraz ze wzrostem wysokości. Z każdym kilometrem wysokości spada ona o 5-10°C. Oba wspomniane afrykańskie szczyty mają ponad pięć tysięcy metrów wysokości, dlatego ich szczyty, powyżej granicy wiecznego śniegu, pokrywają lodowce.
Na półkuli południowej zamarznięte szczyty gór spotyka się w Australii, Nowej Zelandii oraz w południowoamerykańskich Andach. Na półkuli północnej większość wysokich gór pokrytych jest czapami lodowymi przez cały rok. A nawet niektóre niższe góry, na przykład w Szkocji, bielą się śniegiem i lodem przez większą część roku.
Roślinność wysokogórska przypomina bardzo tę porastającą tundrę. Nie ma tam jednak charakterystycznego dla tundry błota, ponieważ woda ze stopionego lodu może łatwo spłynąć w dół.